Incoterms bir taşıma sözleşmesi değil, sorumluluğun nerede el değiştirdiğini söyleyen ortak bir dildir. Sahada en çok karşılaşılan beş yanlış anlamayı ve bunların faturaya nasıl yansıdığını inceliyoruz.
Dış ticarette teslim şekli, bir satış görüşmesinin en hızlı geçilen ama sonradan en pahalıya patlayan maddesidir. Incoterms kurallarının amacı basittir: masrafın ve riskin hangi noktada alıcıya geçtiğini taraflar arasında tartışmaya yer bırakmadan tanımlamak. Buna rağmen uygulamada aynı hatalar tekrarlanır.
1. Riskin ve masrafın aynı noktada geçtiğini sanmak
CIF ve CFR gibi kurallarda satıcı navlunu öder, ancak risk malın gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer. Yani yolda oluşan bir hasarda masrafı satıcı ödemiş olsa da zararı alıcı üstlenir. Bu ayrımı bilmeyen firmalar, sigorta yaptırmadıkları bir yükte hasar çıktığında karşı tarafa başvuracak bir dayanak bulamazlar.
2. Konteyner yüküne gemi kuralı uygulamak
FOB, CFR ve CIF, malın gemi küpeştesinden geçmesi esasına dayanır; bu kurallar dökme yük için tasarlanmıştır. Konteyner taşımacılığında mal, limandan günler önce terminalde taşıyıcıya teslim edilir. Doğru kural FCA, CPT veya CIP'tir. Konteyner yükünde FOB kullanmak, terminalde geçen sürede sorumluluğun kimde olduğunu belirsiz bırakır.
3. EXW'yi 'en kolay' teslim şekli sanmak
EXW satıcı için en az yükümlülük içeren kuraldır, ancak ihracat gümrük işlemleri de alıcıya bırakılır. Alıcının ihracatçı ülkede beyanname verecek bir temsilcisi yoksa süreç kilitlenir. Çoğu durumda FCA, aynı ticari dengeyi çok daha az sürtünmeyle kurar.
4. Teslim şeklini akreditif şartlarıyla birlikte düşünmemek
Akreditifte istenen belgeler, seçilen teslim şekliyle uyumlu olmak zorundadır. CIF'te sigorta poliçesi istenirken FOB'da böyle bir belge beklenmez. Teslim şekli ile belge listesi arasındaki uyumsuzluk, bankada rezerv olarak karşınıza çıkar ve ödeme gecikir.
5. Teslim noktasını yazmadan kural yazmak
"FCA" tek başına eksik bir bilgidir. Kural her zaman bir yer adıyla birlikte yazılmalıdır: FCA İstanbul Havalimanı, DAP Rotterdam gibi. Teslim yeri belirtilmediğinde, riskin hangi noktada geçtiği ancak anlaşmazlık çıktıktan sonra tartışılır.
Teslim şekli bir kısaltma değil, sözleşmenin risk paylaşım maddesidir. Doğru seçilmiş bir kural, sonradan yapılacak onlarca yazışmayı gereksiz kılar.
Incoterms kurallarının tamamı, vaka analizleriyle birlikte ITSL müfredatında ayrı bir modül olarak işlenmektedir.